Thông tin chung
Bệnh đậu mùa khỉ là một bệnh hiếm gặp do nhiễm vi rút đậu mùa khỉ thuộc giống Orthopoxvirus trong họ Poxviridae, được phát hiện lần đầu tiên trên khi vào năm 1958, trường hợp mác bệnh đầu tiên trên người được ghi nhận vào năm 1970 tại Công-gô.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong đợt bùng phát dịch bệnh đầu mùa khỉ gần đây, từ ca bệnh đầu tiên phát hiện tại Anh ngày 13/5/2022, theo thống kê đến ngày 25/5/2022, thế giới đã ghi nhận hơn 158 trường hợp mắc bệnh, 117 trường hợp nghi ngờ tại 19 quốc gia và chưa ghi nhận trường hợp tử vong, đến ngày 08/6/2022 đã có hơn một nghìn trường hợp đã được xác nhận tại 29 quốc gia.
Các ca bệnh được phát hiện đều không có tiền sử đi về từ vùng có dịch và các quốc gia ghi nhận ca bệnh chưa từng lưu hành dịch bệnh đậu mùa khỉ trước đây. Các trường hợp mắc bệnh được xác định là bị nhiễm vi rút đậu mùa khỉ nhánh Tây Phi và có đặc điểm giống vi rút đậu mùa khỉ lây truyền từ Nigeria sang một số quốc gia năm 2018, 2019. WHO dự báo dịch bệnh đậu mùa khỉ sẽ tiếp tục gia tăng số trường hợp mắc trong thời gian tới.
Bệnh có thể lây từ người sang người khi tiếp xúc gần gũi, lây qua vết thương, dịch cơ thể, giọt bắn và qua tiếp xúc với các vật dụng, đồ dùng bị nhiễm mầm bệnh. Bệnh thường diễn biến nặng ở trẻ em, phụ nữ có thai hoặc người bị suy giảm miễn dịch. Thời gian ủ bệnh từ 5 đến 21 ngày (thường từ 6 đến 13 ngày). Bệnh đậu mùa khỉ có các biểu hiện triệu chứng tương tự như bệnh đậu mùa, tuy nhiên hay gặp tổn thương da toàn thân và có hạch to.
Định nghĩa ca bệnh
+ Trường hợp nghi ngờ: là người ở mọi lứa tuổi, đang sinh sống tại quốc gia không lưu hành bệnh đậu mùa khỉ, bị phát ban cấp tính không rõ nguyên nhân và có một hoặc nhiều dấu hiệu, triệu chứng sau kể từ ngày 15 tháng 3 năm 2022: Đau đầu, sốt (> 38,5°C), nổi hạch (sưng hạch bạch huyết), đau cơ, đau lưng, suy nhược.
+ Trường hợp có thể: là trường hợp nghi ngờ và có một hoặc nhiều yếu tố dịch tễ:
Tiếp xúc trực tiếp với người mắc;
Tiếp xúc vật lý trực tiếp với da hoặc tổn thương da, bao gồm cả quan hệ tình dục;
Tiếp xúc với các vật dụng bị ô nhiễm như quần áo, giường hoặc đồ dùng của ca bệnh có thể hoặc xác định mắc bệnh đậu mùa khỉ trong 21 ngày trước khi bắt đầu có triệu chứng;
Có tiền sử đi du lịch đến các quốc gia có lưu hành bệnh đậu mùa khỉ trong vòng 21 ngày trước khi khởi phát triệu chứng;
Có nhiều bạn tình trong 21 ngày trước khi xuất hiện triệu chứng;
Có kết quả xét nghiệm huyết thanh dương tính với vi rút orthopoxvirus (trong trường hợp chưa tiêm phòng bệnh đậu mùa hoặc chưa tiếp xúc với các chủng vi rút orthopoxvirus đã biết khác);
Có các triệu chứng nêu trên đến mức phải nhập viện.
+ Trường hợp xác định: là trường hợp nghi ngờ hoặc có thể và có kết quả xét nghiệm Realtime PCR dương tính với vi rút đậu mùa khỉ.
+ Trường hợp loại trừ: là trường hợp nghi ngờ hoặc có thể nhưng có kết quả xét nghiệm Realtime PCR âm tính với vi rút đậu mùa khỉ.
Đường lây truyền
Bệnh có thể lây từ người sang người qua vết thương, dịch cơ thể, giọt bắn và tiếp xúc với các vật dụng bị nhiễm mầm bệnh như chăn, ga gối đệm hoặc lây từ động vật sang người qua tiếp xúc với động vật bị nhiễm bệnh. Bệnh thường diễn biến nặng ở trẻ em, phụ nữ có thai hoặc người bị suy giảm miễn dịch.
– Thời gian ủ bệnh từ 5 đến 21 ngày (thường từ 6 đến 13 ngày).
– Triệu chứng
+ Phát ban mới (bất kỳ trường hợp nào sau đây)
Dát
Sẩn
Mụn nước
Mụn mủ
Lan rộng hoặc bản địa hóa
Rời rạc hoặc mảng
+ Sốt: Nhiệt độ đo được ≥ 38°C
+ Các dấu hiệu và triệu chứng khác
Ớn lạnh và / hoặc đổ mồ hôi
Nổi hạch mới (quanh não thất, nách, cổ tử cung hoặc bẹn)
Các biện pháp phòng ngừa
+ Tránh tiếp xúc gần gũi với người mắc bệnh đậu mùa, tránh tiếp xúc trực tiếp với vết thương, dịch cơ thể, giọt bắn và các vật dụng, đồ dùng bị nhiễm mầm bệnh.
+ Thường xuyên rửa tay sạch bằng xà phòng và các dung dịch sát khuẩn thông thường.
+ Che miệng khi ho, hắt hơi.
+ Người có các triệu chứng của trường hợp nghi ngờ, cần chủ động liên hệ với cơ sở y tế để được theo dõi, tư vấn kịp thời.
+ Người có các triệu chứng của trường hợp nghi ngờ cần chủ động tự cách ly và tránh quan hệ tình dục; người xác định mắc bệnh phải được cách ly y tế đến khi điều trị khỏi bệnh.
+ Người đến các quốc gia có lưu hành dịch bệnh đậu mùa khỉ cần tránh tiếp xúc với động vật có vú bị bệnh như: động vật gặm nhấm, thú có túi, động vật linh trưởng (chết hoặc sống) có thể chứa vi rút đậu mùa khỉ, không nên ăn hoặc tiếp xúc với động vật hoang dã, không ăn thịt động vật chưa nấu chín kỹ hoặc ăn các sản phẩm của động vật bị nhiễm bệnh.
+ Người được xác định mắc bệnh đậu mùa khỉ phải được cách ly, điều trị cho đến khi các triệu chứng không còn (bao gồm cả phát ban, vảy đã rụng và lành lại). Những người tiếp xúc với động vật hoặc người được xác định mắc bệnh đậu mùa khỉ cần đến cơ sở y tế để được tư vấn, thực hiện theo dõi sức khỏe, đo nhiệt độ 2 lần/ngày trong 21 ngày sau lần tiếp xúc cuối cùng với nguồn lây. Các triệu chứng cần theo dõi là:
Sốt ≥ 38oC
Ớn lạnh
Nổi hạch (quanh não thất, nách, cổ tử cung hoặc bẹn)
Phát ban da
+ Nếu có 1 trong các triệu chứng trên thì phải tự cách ly ngay và khai báo với y tế địa phương để được hướng dẫn thêm. Người tiếp xúc nhưng chưa phát hiện có triệu chứng có thể sinh hoạt bình thường, nhưng không được hiến máu, tế bào, mô, sữa mẹ, tinh dịch hoặc nội tạng trong thời gian này.